Pachycephalosaurus was de reus ondere de pachycephalosauriërs. Het dier is slechts bekend van een 60 cm lange schedel. Het sterk gewelfde schedeldak was gemaak van puur bot, dat op sommige plaatsen wel 25 cm dik was. Het dak fungeerde als een helm die de schokken moest opvangen als de mannetjes de koppen met veel kracht tegen elkaar stootten. Pachycephalosaurus was niet alleen de grootste van zijn familie, hij was ook de laatste. Aan het eind van het Krijt stierf dit reptiel samen met vele plantenetende verwanten en zijn carnivore neven uit.

Hoe je je Pachycephalosaurus kunt voorstellen
Pachycephalosaurus, de grootste van een reeks verwante ‘beenkoppige’ dinosauriërs, toont ook het grootste seksuele dimorfisme. Het mannetje is relatief klein (ongeveer 6 m), maar felgekleurd. De kop, voorpoten en flanken hebben een prachtige kleur groen. De staart en achterpoten zijn bruin. Aan de opvallend afgeronde schedel zitten stekels die meer dan 30 cm dik kunnen worden. Vrouwtjes zijn duidelijk groter dan mannetjes – tot wel 9 m – maar hebben een donkerder kleur en minder stekels rond hun kop. Het sociale leven is polyandrisch en gewelddadig. Een dominant vrouwtje kan een harem van wel 10 tot 12 mannetjes bezitten. Andere vrouwtjes, vaak verwant aan de dominante ‘koningin’, helpen de 50 of meer door de harem bevruchte eieren van de koningin te verzorgen. De assisterende vrouwtjes leggen zelf veel minder eieren en hun jongen worden waarschijnlijk niet geslachtsrijp. De koningin wordt regelmatig door andere vrouwtjes uitgedaagd, wat tot felle gevechten kan leiden. Met hun ronde schedel als stormram proberen de dieren de ribbenkast van hun tegenstander te kraken. De gevechten vinden rond de nesten plaats en vaak is er sprake van vertrapte eieren en jongen. Mannetjes vechten soms om de aandacht van de koningin, met al even treurige gevolgen. Deze dieren grazen in grote groepen op open vlakten en in licht beboste gebieden. Zonder dekking tegen roofdieren kiest Pachycephalosaurus voor de confrontatie. Alles wat zijn territorium binnendringt, wordt aangevallen. Zelfs grote tyrannosauriërs worden door groepen mannetjes belaagd, waarbij vooral de ribbenkast en achterpoten van het slachtoffer onder vuur worden genomen. Volwassen tyrannosauriërs lopen soms flinke wonden op en voor jonge tyrannosauriërs zijn deze aanvallen meestal fataal. De strijdlust en sociale structuur van Pachycephalosaurus zijn waarschijnlijk een aanpassing aan de aanwezigheid van gigantische, rooflustige theropoden.


3Gardiner; pag. 137
4Gee; pag. 116
5Lindsay; pag. 63
 
Tijd:
Laat-Krijt, 65 miljoen jaar geleden uitgestorven

Plaats:
Noord-Amerika (Alberta)

Grootte:
4,6 m

Classificatie:
Eukaryota
Animalia
Vertebrata
Tetrapoda
Amniotomorpha
Reptilia
Diapsida
Archosauro- morpha
Archosauria
Dinosauria
Ornithischia
Ornithopoda
Pachycephalo- sauridae
Pachycephalo- saurus